Điều gì biến một giáo viên giỏi thành người thầy vĩ đại? Câu hỏi này không chỉ dành cho ngành giáo dục, mà còn rất gần với phụ huynh khi lựa chọn môi trường học tập cho con. Một giáo viên có thể nắm chắc kiến thức, giảng bài mạch lạc và quản lý lớp tốt. Nhưng để trở thành người thầy thật sự có ảnh hưởng, thầy cô còn cần biết lắng nghe, quan sát, kết nối và nhìn thấy điều học sinh chưa nói ra.
Trong bài diễn thuyết TEDx What makes a good teacher great?, Azul Terronez chia sẻ hành trình thu thập hơn 26.000 câu trả lời từ học sinh ở nhiều môi trường khác nhau. Điều thú vị là câu trả lời của trẻ không đi theo những tiêu chí người lớn thường nghĩ đến. Các em không chỉ nói về bằng cấp, giáo án hay điểm số. Các em nói về quả táo, sự bình tĩnh, niềm vui học tập, khả năng quan sát khi học sinh gặp khó và việc thầy cô dám hạ mình để kết nối với lớp học.
Từ những câu trả lời tưởng như ngây ngô ấy, chính ông đã nhận ra và truyền đạt trong bài nói rằng: “Giáo dục không chỉ là truyền đạt nội dung. Giáo dục còn là nghệ thuật lắng nghe học sinh đủ sâu để hiểu điều các em thật sự cần.”
Video TEDx: What makes a good teacher great? – Azul Terronez.
Một người thầy vĩ đại hiểu ngôn ngữ ẩn dụ của học sinh
Khi đặt câu hỏi “What makes a good teacher great?” (Điều gì biến một giáo viên giỏi thành người thầy vĩ đại), Azul Terronez đã nhận được khoảng 26,000 câu trả lời từ các bạn học sinh. Trong đó, có học sinh trả lời rằng người thầy vĩ đại là người hay “ăn táo”, Azul Terronez bất giác nghĩ đó là một câu trả lời kỳ lạ. Nhưng khi ông thử ăn táo mỗi ngày, học sinh bắt đầu tặng táo cho ông cùng rất nhiều nụ cười. Ông nhận ra quả táo không chỉ là một món ăn. Với học sinh, đó là cách các em mở ra một kết nối nhỏ với thầy giáo của mình.
Trẻ em thường không diễn đạt nhu cầu của mình bằng ngôn ngữ trực tiếp như người lớn. Khi các em nói thầy cô “chill”, có thể điều các em thật sự cần là một người lớn bình tĩnh hơn, ít căng thẳng hơn và tạo cảm giác an toàn hơn trong lớp học. Khi các em đưa ra một hình ảnh, một câu đùa hoặc một thói quen nhỏ, phía sau đó có thể là mong muốn được nhìn thấy, được tin tưởng và nhận được sự phản hồi bằng sự tử tế.
Một người thầy vĩ đại không vội bác bỏ những tín hiệu mà nhìn qua tưởng chừng như khá ngớ ngẩn. Thầy cô luôn cần học cách “đọc vị” lớp học, sắc mặt, sự im lặng và “đọc vị” cả cách mà từng cô cậu học trò đang cố gắng kết nối mà không biết phải nói thế nào.
Người thầy vĩ đại cũng yêu thích việc học như yêu thích việc dạy
Một điểm rất đáng chú ý trong bài TEDx của Azul Terronez chính là học sinh không chỉ muốn thấy giáo viên như một “chuyên gia” có mọi câu trả lời. Các em cũng muốn nhìn thấy chính người thầy người cô của mình cũng đang học. Hành trình học tập sẽ có ý nghĩa hơn với các con hơn khi giáo viên cùng học sinh vật lộn với một vấn đề mới, thử một cách giải chưa chắc đúng. Thay vì nhận mình biết tuốt, những người thầy cô sẽ can đảm và nói rằng “Thầy/cô cũng đang tìm hiểu, con cùng khám phá với thầy/cô nhé!
Điều này giúp trẻ hiểu rằng việc học tập không phải là chuyện của riêng trẻ con. Người lớn cũng học, cũng sai, cũng cần nhiều lần thử đi thử lại. Khi thầy cô cho học sinh thấy quá trình học tập của chính mình, các em sẽ có thêm động lực để kiên trì với quá trình học của bản thân.
Trong các lớp Toán tư duy LABMath, tinh thần này đặc biệt quan trọng. Toán không nên chỉ là thầy cô đưa công thức và học sinh làm theo. Toán cần trở thành một hành trình cùng quan sát, cùng đặt câu hỏi, cùng thử chiến lược và cùng giải thích vì sao một cách làm có lý.
Người thầy vĩ đại không đóng khung việc học trong bốn bức tường
Azul Terronez dùng ví dụ học đi xe đạp để nói về cách trường học đôi khi làm việc học trở nên xa lạ. Không ai học đi xe đạp bằng cách chỉ chép lý thuyết, nghiên cứu lịch sử xe đạp rồi làm bài thi cuối kỳ. Ta học bằng cách ngồi lên xe, thử giữ thăng bằng, ngã, được đỡ phía sau và tiếp tục thử lại.
Nhưng trong nhiều lớp học truyền thống, trẻ lại phải học những kỹ năng sống động bằng cách quá tĩnh lạng như nghe giảng, chép bài, làm bài kiểm tra và chờ điểm số. Điều này khiến việc học trở nên xa rời trải nghiệm thật. Học sinh cảm thấy chán không phải vì các em không có khả năng, mà vì cách học chưa cho các em được chạm vào vấn đề bằng trải nghiệm của chính mình.
Với Toán học, điều này càng rõ. Trẻ sẽ hiểu sâu hơn khi được dùng vật thật, hình ảnh, trò chơi, dự án và tình huống đời sống. Đó cũng là lý do LABMath phát triển các hoạt động Math Project, nơi học sinh dùng Toán để đo lường, thiết kế, quản lý tài chính, đọc dữ liệu hoặc giải quyết một nhiệm vụ thực tế.
Giáo viên vĩ đại chú ý khi học sinh gặp khó khăn với tâm thế không phán xét
Một trong những câu chuyện đáng nhớ nhất trong bài nói của Azul Terronez là câu chuyện về Evette – một học sinh bỗng không nộp bài tập về nhà. Khi giáo viên bày tỏ sự thất vọng, cô bé mới giải thích rằng nhà mình bị cắt điện, em phải trốn vào nhà tắm, đốt nến để làm bài nhưng nến đã cháy hết trước khi em kịp hoàn thành bài tập này.
Khoảnh khắc đó khiến diễn giả nhận ra rằng ông đã nghe nhưng chưa thật sự lắng-nghe. Nếu chỉ nhìn vào hành vi bên ngoài, người lớn rất dễ quy kết học sinh lười, thiếu trách nhiệm hoặc không cố gắng. Nhưng phía sau một bài tập chưa nộp, một lần im lặng, một con điểm kém hoặc một thái độ chống đối có thể là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Người thầy vĩ đại không bỏ qua kỷ luật nhưng cũng không dùng kỷ luật để thay thế cho sự thấu hiểu. Thầy cô quan sát, hỏi thêm, kiên nhẫn và tìm cách kéo học sinh ra khỏi điểm mắc kẹt thay vì đẩy các em vào cảm giác bị phán xét.
Người thầy vĩ đại là người thầy dám “ca hát” để tạo kết nối
Học sinh chia sẻ rằng người thầy vĩ đại là người biết ca hát nhưng Azul Terronez lại không phải là một người hát hay. Không bỏ cuộc, ông đã thử hát lịch trình bài học theo phong cách opera. Thay vì cười nhạo, học sinh đứng dậy vỗ tay. Điều các bạn nhỏ nhìn thấy không phải là một màn trình diễn hoàn hảo mà là một người thầy đã mạnh mẽ và bước ra khỏi vùng an toàn.
Trong lớp học, sự kết nối không luôn đến từ những điều lớn lao. Đôi khi, học sinh nhớ một khoảnh khắc thầy cô dám làm điều khác thường để không khí lớp học trở nên gần gủi hơn. Khi người lớn đủ an toàn để không cần lúc nào cũng hoàn hảo, trẻ con cũng thấy mình được phép thử nghiệm giống như vậy.
Bài học lớn nhất chính là giáo dục luôn bắt đầu từ việc lắng nghe
Thông điệp cốt lõi của bài TEDx mà Azul Terronez đã chia sẻ nằm ở kỹ năng lắng nghe. Chúng ta dành nhiều năm để dạy trẻ đọc, viết, nói trước đám đông, nhưng lại ít khi dạy người lớn và trẻ nhỏ cách lắng nghe thật sự. Trong giáo dục, thiếu lắng nghe có thể khiến người lớn bỏ lỡ tín hiệu quan trọng nhất từ học sinh.
Nếu trường học chỉ tuyển dụng hoặc đánh giá giáo viên dựa trên mức độ am hiểu nội dung, ta có thể có những người dạy giỏi về kiến thức. Nhưng nếu muốn có những người thầy vĩ đại, giáo dục cần nhìn thêm vào khả năng thấu hiểu học sinh, tạo quan hệ tin cậy, quan sát khó khăn và phản hồi các em bằng sự kiên nhẫn.
LABMath luôn có những người thầy luôn được nuôi dưỡng
Tại LABMath, tinh thần phát triển đội ngũ không chỉ nằm trong chuyên môn dạy học. Giáo viên cần liên tục cập nhật phương pháp, thiết kế hoạt động phù hợp với từng nhóm học sinh, theo dõi tiến độ và phản hồi với phụ huynh. Nhưng bên cạnh đó, thầy cô cũng cần một đời sống đội ngũ giàu kết nối.
Các hoạt động thể thao giúp giáo viên rèn sức bền, tinh thần phối hợp và năng lượng tích cực. Các hoạt động xã hội giúp thầy cô nuôi dưỡng sự sẻ chia, lòng trắc ẩn và khả năng nhìn giáo dục như một phần của trách nhiệm cộng đồng. Những dự án như Chuyến Xe Tử Tế hay Góp Tập Cho Em không chỉ có ý nghĩa với học sinh được hỗ trợ, mà còn nhắc đội ngũ giáo dục về giá trị của sự lắng nghe và sẻ chia.
Khi giáo viên được phát triển toàn diện hơn, từ chuyên môn, thể chất đến tinh thần cộng đồng, lớp học cũng có cơ hội trở thành một nơi nhân văn hơn. Ở đó, học sinh không chỉ được học Toán, mà còn được nhìn thấy người lớn học hỏi, hợp tác, đóng góp và sống đúng với những giá trị mình đang dạy.
Đội ngũ giáo viên LABMath
Không chỉ dạy toán, thầy cô còn học, kết nối và trưởng thành cùng học sinh
Tại LABMath, giáo viên được khuyến khích phát triển không chỉ trong hoạt động chuyên môn, mà còn trong thể thao, hoạt động xã hội và các dự án cộng đồng. Khi thầy cô có đời sống học hỏi phong phú, tinh thần kết nối tốt và khả năng lắng nghe sâu, lớp học cũng trở thành một môi trường an toàn hơn để trẻ dám hỏi, dám thử và dám sửa sai.
Cập nhật phương pháp, thiết kế bài học và theo sát tiến độ từng học sinh.
Rèn tinh thần bền bỉ, phối hợp và năng lượng tích cực trong đội ngũ.
Lan tỏa tinh thần sẻ chia qua các dự án cộng đồng của LABMath.
Tìm hiểu môi trường học tại LABMath Xem dự án Chuyến Xe Tử Tế
Ba mẹ có thể tìm thấy “người thầy” thông qua dấu hiệu gì?
| Dấu hiệu | Ý nghĩa với học sinh |
|---|---|
| Biết lắng nghe trước khi kết luận | Trẻ cảm thấy an toàn hơn khi chia sẻ khó khăn thật sự. |
| Cùng học và cùng thử với học sinh | Trẻ hiểu rằng sai và sửa là một phần bình thường của học tập. |
| Tạo hoạt động thay vì chỉ giảng lý thuyết | Trẻ được học qua trải nghiệm, dễ hiểu và nhớ lâu hơn. |
| Không phán xét vội khi trẻ gặp khó | Trẻ có thêm cơ hội được hỗ trợ đúng nguyên nhân. |
| Dám kết nối bằng sự chân thật | Lớp học bớt xa cách, trẻ mạnh dạn hỏi và tham gia hơn. |
Bài TEDx của Azul Terronez nhắc người lớn rằng học sinh luôn có điều muốn nói, chỉ là các em không phải lúc nào cũng nói bằng cách người lớn quen nghe. Có khi đó là một quả táo, một câu nói “thầy cô hãy chill”, một bài tập chưa nộp hoặc một yêu cầu tưởng như kỳ lạ rằng giáo viên nên biết hát.
Khi thầy cô biết lắng nghe sâu hơn, lớp học có thể thay đổi. Học sinh không chỉ nhận kiến thức, mà còn nhận được sự tin tưởng, cảm giác được nhìn thấy và động lực để tiếp tục học. Đó là điểm khác biệt giữa một người dạy giỏi và một người thầy thật sự có ảnh hưởng lâu dài.
